O le sipelaina o se saito anamua sa maua i totonu o Europa i le itu i matu. E fesoʻotaʻi ma saito , e lauiloa i le faʻatoʻaga faʻalauteleina ma se isi mea e fai i le falaoamata o le saito.
O le au muamua o le sipela atonu o le "Einkorn" ma / poo le mimiti, lea sa vave, falemaʻi, aiga o le saito. O le tasi manatu e faapea, o le mimiti na faʻapipiʻiina i vao vao vao i totonu o Sasaʻe lata ane e tusa ma le 8000 tausaga talu ai (punavai) e avea ma sipuni.
O le sipelaga ua taua o le "Dinkel" i le faaSiamani ma le Triticum aestivum subs.
sosoʻo i le nomenclature faʻamaonia o loʻo maua i nofoaga o suʻesuʻega faʻasolopito i Siamani ma Suiselani e amata mai i le 1700 TLM ina ua amataina e tagata ona faifaatoaʻaga. O se fua lelei tele e ola i luga o eleele leaga ma i le leaga o le tau, o le tetee i le tele o sigi masani ma isi faʻamaʻi.
E mafai ona taʻua le sipelaga o le farro , e ui o le mimiti e taʻua o le mea moni moni. O nisi taimi "Einkorn" e taua foi o le farro.
Na tupu le sipelaina i le Vaitau Tutotonu ma o se oloa taua tau fefaatauaiga. O nisi o taulaga na faaigoaina mo ia, e aofia ai Dinkelsbühl ma Dinkelscherben i Bavaria, e lua o latou ofutau ma taliga e tolu.
Ona o le taufaamatau o le le lelei o le seleselega, o se aga masani o le seleseleina vave o nisi o fatu e le o fatuina ma le faamamaina o laau mo faalavelave faafuasei na avea ma masani ma o lenei fatu ua taʻua "Grünkern." O lenei ituaiga fatu e le o faia i falaoamata, ae e kuka i le suamalie poo le fagu pe faia foi i le laulau, "Grünkernküchlein" poʻo le "Brat line" (togafiti togalaau - meaʻai vegetarian).
E sili atu le suamalie nai lo le faʻamaʻaina atoatoa, aua e leʻi liua suga (e pei o sana i luga o le paʻu), ma sina siʻosiʻomaga foʻi, mai le fagafao e faʻafefe ai le asu e faʻagogo ai.
O le sipelaina o se vaega o le "Hildegard Medizin" gaoioiga , tagata Siamani oe nonofo i St. Hildegard togafitiga oona, meaʻai ma le faʻamamaina faʻapea foi ma togafitiga faʻalelei.
O se upusii mai lana tusi, Physica , lomia i le 1533 TA:
"O le sipelaina o le saito sili ona lelei, ma e mafanafana, gaʻo ma malosi, ma e sili atu le malosi nai lo isi ituaiga o saito, ma, pe a 'aina, e faasaʻo le tino ma le toto ma faatupu ai le malie ma le fiafia i le mafaufau o le tagata."
"O le au Dinkel e lata ane i Getreide, o le mafanafana ma le fiafia, e le o se mea e maua mai i le Getreidearten, e le o le taimi nei, ma toe foi mai Fleisch ma rechtes Blut, und er macht frohen Sinn und Freude im Gemüt des Menschen . "
O le sipelaina o le a le fiafia i le 20 seneturi, ona o lona maualalo o fua (nai lo le saito) ma le mea moni e manaʻomia se isi laasaga e manaʻomia e faasaʻoloto ai le paʻu poʻo le pulumu mai le fatu. O lenei mea e sili ai le taugata. Ua maua ai sina mea itiiti i le faasologa o taumafataga masani ona o le itiiti o le faʻamalositino e manaʻomia ma i le tele o tulaga, e itiiti ifo le malie.
O le fufuluina o le falaoamata e faia ai se falaoa susu ma e mafai ona avea ma se mea e le lelei ona galue ma talu ai ona e faigofie lava ona sili atu le gaogao. O nisi taimi e faaopoopo atu ai le elemene ascorbic i le paluga mo le sili atu ona taulimaina. O isi taimi, o se mea e sili ona lelei poʻo se sipuni e faʻapipiʻiina e faʻaaogaina i le mea e tasi. O le fufuluina o falaoa ma tao tao e vave faʻavave vave ma e faigata.
O le toʻatele o tagata e manatu o le sisiina o falaoa e sili atu ona faigofie nai lo le seleselega, ma e mafai e tagata o loʻo i ai le saito toʻafilemu ona 'aina le sipuni.
E leʻi faamaonia le saienisi. O le sipelaga e aofia ai le kulūlū ma e le talafeagai mo tagata e maua i le maʻi celiac.
Sa faʻaaogaina le sipili e faʻaigisi ai pia , masani lava i le mafanafana o le pia o le beer wheat. O nisi faletupe i Siamani ma Ausetalia e faia "Dinkelbier."
Na faʻaaogaina foʻi le siʻosiʻamea suamalie e fai ai se sui o le kāpeti kosi ua taʻua o "Dinkelkaffee."
I lenei taimi, ua tupu le sipelaina i Siamani i Saute, Austria, ma Suiselani, faapea foi ma isi atunuu Europa. I totonu o le US, ua tupu i Ohaio ma le atoa o le fusi saito, i le sili atu o lalo ifo o Europa.
Faʻaalia foi As: Spelz, Fesen, Vesen, Schwabenkorn