O le paʻu o le filé, lea e lauiloa foi o gumbo filé, o se paʻu o le vao e faia mai lau o le eleele mago ma le eleele (Sassafras albidum), o le atunuʻu i sasae o Amerika. O aʻa ma paʻu o lenei lava laau o le uluai faavae lea o le pia. E masani ona faʻafefeteina mo le taumafaina e tagata ona o le vailaʻau o loʻo i ai se gasegase vaivai e taʻua o le "safrole." Ae ui i lea, ua fuafuaina e faapea, e ui o aʻa ma paʻu o fuafras e aofia ai le tele o le suauu, o laulaau e le o lava le laumei e oo lava ina iloa e suʻega masani, ma o le elee eletise ua faʻaalia saogalemu mo le taumafa tagata.
Tala Faʻatau
Na mafai ona faʻaaogaina muamua laʻau laau i le kukaina e Initia Choctaw o Amerika i Saute. Ina ua taunuu le Cajun (Acadians) i Saute Louisiana, sa amata ona latou faʻaaogaina le mea manogi e pei o se mafiafia ma meaʻai i totonu o a latou sou, stews, ma gumbos. E le o mea uma e suʻe ai le gumbo e manaʻomia mo le eleʻele eletise, ae o le "filé gumbo" moni e tatau ona i ai uma le paʻu ma le okra (O le upu gumbo o lona uiga okra.).
Igoa Origin
O le upu filé e sau mai le Falani "faila", o lona uiga "e suʻe filo." O le mea moni, o le paʻu elefesa, pe afai e faʻapipiʻi i le suʻu i le taimi o le kuka, e mamafa ma malulu ma mafai ona faaleagaina ai se isi mea manaia. E tatau ona faaopoopo i le vevela mai le vevela aʻo lei auauna atu, poʻo le tautua i le laulau mo tagata faʻafeiloaʻi e fufuluina a latou gutu.
Faʻatauina Filé
E mafai ona e maua le eletise eleʻele i le tele o supermarkets ma le tele o faleoloa meaʻai faapitoa. A leai, siaki faleoloa meaai i le initaneti.