Aisea e Sili ai le Bomba, Calasparra, po o le Short Grain
Paella o se lalolagi lauiloa, e mafua mai i le itulagi o Valencia, i sasae o Sepania. O le taimi nei o loʻo salalau lautele i itumalo uma o Sepania, faʻapea foʻi ma konetineta uma o le lalolagi. E pei o le tele o isi fualaau lauiloa, o Valencian paella muamua o se ipu faiva. Na mafua mai i lona foliga i le seneturi lona 19 ma na faia ma soʻo se mea na maua pe a vevela le ulo i luga o le afi.
I aso nei, e tele naua lomiga e iai ni kuka mai meaʻai i meaʻai ma iʻa fefiloi ma palu paʻu. Tusa lava poo le a le ituaiga e te saunia, o le mea moni e le mafai ona faʻamagaloina, o le araisa o le ki lea i le faia o se paella sili. A uma, o paella o se ipu araisa, ma e te manaʻo e filifili le ituaiga sili ona lelei.
Talafaasolopito o Rice i Sepania
O le riki atonu o le fua aupito sili lea ona matutua i le lalolagi, faatasi ai ma faamaumauga o lona galueaina e lata i le 2500 TLM i Saina. O le totoina o araisa na faasolosolo lava ina salalau solo i le tele o seneturi i Initia, sosoo ai ma Eleni, ma le itu i Metitirani ma Aferika i Matu. Ina ua taunuu le Moors i Sepania i le seneturi 8, na latou aumaia faatasi ma i latou ni ituaiga meaai fou, e aofia ai le araisa. O le upu Sipaniolo mo le araisa o le faʻasiasia , lea e sau mai le upu Arapi ar-ruzz . Na latou aumaia foi le alualu i luma o tekonolosi, e pei o le fausiaina o alavai, lea na fesoasoani ai ia latou malo ia avea ma vaega o faatoaga.
I le gasologa o seneturi, o le meaʻai ma le aganuʻu o Valencia na faʻalauteleina i luga o araisa
Valencia rice ua sili atu ona taua tele lea na faʻamaoniaina ai le lua (2) denominations of Origin (DO) mo le araisa ua tupu i na eria. Na faʻamaonia le Denominación de Origen Calasparra i le 1986 ma Denominación de Origen Arroz de Valencia i le 2001.
Ituaiga o Rice mai Sepania
O le igoa faasaienisi mo le araisa o Oryza sativa .
E tolu ituaiga o suka araisa: Short grain (Japonica), saito umi (Indica), ma fatu saito (hybride). Saito uumi ma le enaena lanu enaena mo se pasene laitiiti tele o le araisa ua tupu i Sepania. O ituaiga eseese ua tupu ma aina i Sepania o fatu saito, e toetoe lava o ituaiga ituaiga eseese, ia e talafeagai lelei mo ipu lanu e pei o le paella . O ituaiga masani o araisa mai Sepania o:
- Bomba: Bomba, e taʻua foi o Valencia Rice, o se fatuga pupuu, toetoe lava o le lauisa, ma se lanu paʻu. E tolu taimi e faʻaaogaina ai lona lapisi i le vai e ese mai i le fua o le karisi, lea e na o le faaluaina lona voluma. O lona uiga e sili atu le tofo ma e le pipii faʻatasi. Mo nei mafuaʻaga, e sili ona taua i le kuka meaʻai i le suka. O le isi eseesega ma le ituaiga pamu o le auala lea e faalauteleina ai i le faagasologa o le kuka. Nai lo le taofiofi faatasi ma le uumi o le saito, o le a malepe i luga o le satauro ma ao faʻavelaina, ma e faʻalauteleina e pei o se tuufaatasiga seʻia ausia le tolu taimi le umi o le kulimi saito.
- Senia ma Bahia: Senia ma Bahia sina fatu o fatu araisa, e pei o le pomu lea e sili atu ona sili atu nai lo le aofaiga o le vai, ma taofi ai se mea suamalie pe a uma ona kuka. O latou ituaiga silila e lua e tele na olaola i Sepania.
- Calasparra: Calasparra ua totoina le araisa i le mea e lata i le aai o Calasparra, Murcia. Rice na tupu i le DO o Calasparra e taua o Calasparra. Ae ui i lea, o loʻo faʻaleleia uma ia ituaiga o Balilla X Sollana ma Bomba.
Isi Eseese e talafeagai mo Paella
O ituaiga sisi e pei o Bomba , Calasparra , po o isi ituaiga maualuga, lanu vavao po o le fatu laau ua faigofie ona maua mo le faatau i Sepania. Ae peitai, afai o oe i Amerika, o le faatauina mai o nei ituaiga eseese e mafai ona faigata ona e na o le initaneti e maua mai i luga o le initaneti ma faleoloa ma faleoloa faʻapisinisi. O lea, faʻaaoga se alalaʻau laititi po o le vaʻaina. O se isi mea e maua mai ai faʻamanuiaga matagofie i le faasamoa Sisania o le sukalaisa Calrose. O le ituaiga o le Calrose o se saisaisi sana, na saunia e le Rice Experiment Station i le Iunivesite o Kalefonia, Davis mai le eseesega o le japonica.
Na faʻatuina atu i le au faifaatoaga i le 1948 ma ua faʻalauiloa i le lauiloa talu mai lena taimi. O le mea moni, o lea ua lautele lautele i Pacific Rim ma Ausetalia. Calrose e faigofie ona avanoa i supermarkets i Amerika ma e mafai ona suia mo ituaiga Sipaniolo.
> Sources:
> Meaʻai mai Sepania - Sipaniolo Round-Grain Rice, se upega tafaʻilagi a Icex. (Icex o le ofisa faatagaina a le malo mo le faalauiloaina o oloa auina atu i fafo o le Sipaniolo ma le atinae faavaomalo a kamupani kamupani Sipaniolo.)
> Meaʻai mai Sepania, o se nofoaga o le kamupani Sipaniolo CAMI DE LLEVANT SL
> Arroz de Valencia Denominacion de Origen - Variedades, Site Faʻasinomaga a le DO Valencia Rice
> Vaega o le Biology Plant, University of Kalefonia, Davis, o se nofoaga e maua ai faamatalaga auiliili e uiga i le araisa ma lona totoina